Tijdens een gemeentelijke bijeenkomst
maakte zich uit de menigte een jonge vrouw
los en stelde zich voor: onverstaanbare naam,
communicatieadviseur van de wethouder.
(Ach, wat is er toch gebeurd met de vrouwelijke
vormen van functies en beroepen?)
Op mijn gemompeld ‘pardon’ allitereerde
zij er lustig op los: de woordvoerder van
de wethouder. Niet veel later ontmoette ik
de gezagsdrager zelve en deze
– oh wonder – sprak niet alleen in dier voege
dat er geluid voortgebracht werd, doch bleek zeer
wel in staat om zonder bijstand van fonetische
of lexicale aard enkele grammaticaal correcte
en hier en daar zelfs coherente gedachten
bevattende zinnen tot een goed einde te brengen.
|
|
Drie Schiedamse limericks |
De straffe stadsdichter van Schiedam
vindt veel rijmelarij vooral gedram:
padadam tadadam,
tadadam padabam.
Tja, zo rijmt vrijwel álles op Schiedam.
De strenge stadsdichter van Schiedam
wordt van veel gerijmel al snel klam.
’n Limerick lukt dan ook – door een buitengewoon uit de hand
gelopen derde regel – niet,
zoals u hier ziet
en het einde loopt uit op gezwam.
Een schiedammer was in Limerick
en pieste met zijn hand om zijn pik
‘Schiedam’ in de sneeuw,
onderdrukte een schreeuw
alsmede ‘n trieste jeneversnik.
|
Zeven gedichten bij de Beneluxlijn
Centrum
Je zit stil en je beweegt,
besef je dat? Met een schok
sta je stil, je schrikt op
uit je spiegelbeeld en leest
centrum.
Het midden – van wat?
Het centrum ben je zelf,
kijk maar hoe straks
de stad wegdraait – om
een spil.
In gefilterd licht
Ondergronds staren en gefilterd licht
brengen het verborgene der zee teweeg:
men voer, de bark zonk, men dreef
en verdween in zee, werd wrak, gebeente,
koraalmos bewegend in zee,
wier dat teder zweeft en zweept – zodra
ik mij aankijk ben ik weer hier,
hoewel er ook een elders is.
Onderweg
Reiziger, u zit hier nu wel,
maar u zit hier nu al niet
meer, nu bent u al weg
en wat er aan u voorbij
schiet, is de plek – aarde,
donker – die u verlaat.
Maar de verte, daar ga je
in op – het licht in, het leven.
Station
Dit is een station, een plek
van afscheid. Vertrek maar,
want alles wat je zag, ligt
achter de rug. Daar in de verte
is een nieuw station, de plek
van aankomst. Verwelkom
alles wat je ziet, het ligt
daar, in de verte –
Onzekerheden
Reiziger, – wat een woord: reiziger,
want wat bent u als u stilstaat –
u denkt dat u onderweg
bent, maar u staat hier.
U denkt dat u hier staat,
maar ook dat is onjuist,
hier sta ik. Ik ben een gedicht
en voor u sta ik daar.
Reis en gedicht
Wanneer ik op het perron sta,
heb ik weet van richting en doel.
Taal is kreupel en soms stap ik
mis. Rails liggen vast: lijnen
vallen samen op de horizon
en verdwijnen. Het is soms goed
zeker te zijn van je bestemming,
zo ga je op reis, zo kom je aan.
Het is soms goed onzeker te zijn
omtrent doel en richting – zo
ontstaat een gedicht.
Uitloopspoor
Uiteindelijk is er een plek
waar het spoor dood-
loopt. Maar misschien is
dood niet het goede woord.
Het gaat tenslotte om een keer-
punt, zelfs een nieuw begin,
zoals men van een verdwijnende
walvis de staartvin nog ziet,
maar hij beweegt zich voorwaarts;
zodat men zeggen kan: hij heeft
een mooie toekomst achter de rug
en zijn verleden weer voor zich.
De reeks is eerder geschreven en gepubliceerd t.g.v. de presentatie van de stations. ‘Centrum’ is geïnspireerd door en geschreven voor Station Schiedam Centrum, ‘In gefilterd licht’ door en voor Station Parkweg, ‘Onderweg’ door en voor Station Troelstralaan, terwijl ‘Reis en gedicht’ iets zegt n.a.v. overstapstation Tussenwater. De twee walvisstaarten bij het uitloopspoor De Akkers van architect Maarten Struijs komen voor in het laatste gedicht.
|
Menheeft mijgeplant, men heeftmij laten groeien, men heeftmij geveld, verscheept, opgericht,een kleed van licht omgehangen, men zal mij ontsteken, ikheb en zal mij laten besneeuwen, bewonder mij, zeg en zingoh dennenboom, oh dennenboom, nu, want men zal mij opnieuw omhalen,men zal van mij een vreugdevuur aanrichten,opnieuw geef ik dan licht en verwijs naar nieuwe tijden, voorjaar,licht.Er zij licht!
|
|
Als ik een kinderrecht moet verbeelden
schilder ik mezelf, want daar heb ik
recht op, want ik ben een kind.
Ik kies mijn eigen kleuren en als ik
over de lijnen kleur, heb ik daar recht
op, want ik ben een kind.
Ik wil helemaal niet naar school, maar ik moet
van alles leren voor later als ik groot ben,
daar heb ik recht op, want ik ben een kind.
Ik verf de hemel groen als gras, en het gras
knal- of hemelsblauw, mensen paars – dan
komt de juf en wijst naar buiten waar het
gras groen is, de hemel blauw of grijs,
mensen minder paars. Daar heb ik recht
op, want ik ben een kind.
'Wat wil je worden later?’ Groot, want
daar heb ik recht op, want ik ben een kind.
Ik heb er recht op dat mamma van mij houdt,
ik heb er recht op dat pappa van mij houdt,
als ik mijzelf eens kwijtraak, vinden zij mij terug,
want daar heb ik recht op, want ik ben hun kind.
Als ik ‘over mijn grenzen heen ga’, mogen zij mij
lekker niet slaan – daar hebben zij geen recht op,
ook al ben ik een kind. Zij moeten mij mijn grenzen
leren, daar heb ik recht op, want ik ben een kind.
Als ik pappa en mamma zie, denk ik soms heel even
aan het later waarvoor ik dat allemaal moet leren,
dat later waarin ik hard moet werken voor een dak
boven het hoofd van mijn kinderen, want daar hebben
zij recht op, want zij zijn kinderen
en dan ga ik gauw weer spelen, want daar heb ik recht
op, want ik ben nog maar een kind.
Het gedicht is op verzoek van Vluchtelingenwerk Schiedam geschreven ter gelegenheid van de tentoonstelling De kleuren van kinderrechten, schilderijen naar aanleiding van kinderrechten
door gevluchte kinderen, in de Stadswinkel in Schiedam (16 november - 14 december 2010).
|
|
Een kleine gebruiksaanwijzing
Het woordenboek zegt het:
een bank is een zitmeubel
voor twee of meer personen.
Neem dus plaats en maak ruimte
voor uw buurman en buurvrouw,
knik hen goedertieren toe, zeg
hallo, merhaba, ahlan*,
klop uitnodigend op de zitting
en stoffeer deze met een beetje
welwillendheid, probeer (desnoods
met handen en voeten) een gesprekje.
Deze bank investeerde in beton
en betaalt uit in veelkleurige
ontvankelijkheid. Dít is uw bank.
 
* cześć, oi, hola, zdravei, yassou, namaste …
Sociale sofa in Schiedam – de sociale sofa’s zijn een initiatief van Karin Bruers. In Schiedam staan verschillende sociale sofa’s. Dit gedicht speelde een rol bij de onthulling van de sociale sofa in Schiedam Oost op 13 oktober 2010.
|
|
Een ziekenhuis is ook maar een mens |
In memoriam voor het oude Vlietland ziekenhuis
Bracht men de zieken tot mij –
ik stond open: hier werd geboren,
verpleegd, gekoesterd, genezen, gestorven.
De roze herinnering verdampt, de bloed-
plas gedweild, het doodsbed ontmanteld,
werd ik met blindheid geslagen, mijn
bloedsomloop stilgelegd, de huid
geschonden, botten gebroken, het skelet
geslecht, in de ingewanden woekert
de sloophamer, in longen wolkt het stof.
Nog één stuiptrekking, dan
ben ik ontwricht en ontslapen:
na het puin is er de leegte,|
het duurzame niets.
|
|
Weet je wat je eens zou moeten doen?
Je pakt een koffer, ik bedoel:
niet ínpakken – een lege,
je wacht op zon en wandelt
met je koffer stadslucht
door Schiedam:
alsof je met vakantie bent.
|
|
Scyedam, den negentienden eeuw |
|
Pakken we het palet om het grauwe
lauwe leven der negentienden eeuw
te schilderen, kiezen we voor bruinen
en grijzer grijs van gevels en schaduwen,
zwart voor het lakense pak van de levende
monumenten: de dominee, de regent en
de notaris die in hun ledigheid, ver
van het gewoel op straat, het gevoel
der stervelingen dachten te vertolken –
het speeltuig in de zwakke hand wil
ik den citer dwingen, hoe flauw
mijn laaggespannen snaren, hoe loos
ook mijn zangstem zijn, mijn hart
gebiedt: we dichten minnezangen,
schenken de stad desnoods onzen
laatsten citerslag. Hart rijmde
schaamteloos op smart, de winter
huilde, ogen flauwden, geweend
werd er innig, droefenis was wonderbaar.
Frikken met bakkebaarden, knevels en
boorden, hun deftige postuur, de wereld
aan hun voeten, naast hun baksteengotiek
zweetten de huizen uit iedere
porie droop het roet langs de gevels.
Eerste stenen werden gelegd
van molens, kerken, molens, kerken,
molens, kerken, we baden Godt
almachtig tot versachtinge van
synen toorne over deze landen,
van Gerrit Guis werd een koe gestolen,
we bouwden, stichtten, ontsloten,
openden, verpachtten, richtten op,
lieten te water, liepen te hoop,
maalden, vlochten, goten, bliezen
glas, sneden kurk, sjouwden, blusten
branden, brandden, stookten, sloopten,
braken af, dronken, overleden, wijl Godt
tot heil des sterv’lings dat gebood.
Drie keer in honderd jaar heeft iemand
geprobeerd de verstikkende stad te ontstijgen
op zoek naar hemels leven werd
een zak lucht verhit geen hoogtevrees
geen hoogtevrees het uitspansel in,
dit beangstigende boven de groezelige
huizen verglijden, dit rondhangen
in het wezensvreemde liefderijke,
het uitzicht op de horizon waar sintels
gloeiden, het beneden lokte – zwaartekracht.
Toen een jongen fluitend over straat
ging, talmde een hand die het venster
sloot een pooze, terwijl
elders de schilders van het licht
in de buitenlucht verf op hun palet
knepen om een nieuwe lente
te bezingen – zon en witte weelde
in een azuren zwerk, maar in de verte
naderden reeds de wolken van de wereldbrand.
Bovenstaand gedicht op het thema ‘Schiedam in de negentiende eeuw’ werd geschreven ter gelegenheid van de Open Monumentendagn op 11 en 12 september 2010. Het gedicht bevat toespelingen op poëzie van Isaäc da Costa, Herman Gorter en Jan Greshoff.
|
|
In memoriam machinebankwerker |
|
Het gedicht, men dicht het
toe dat het ergens vandaan komt,
naar toe moet, een bestemming,
voornamelijk is het echter van taal.
Werf
Bouwde hij klinkend
aan schepen (te water
voeren ze weg), aan
zijn zwijgen,
ik aan mijn taal.
Doop
Het schip, men dicht het
toe dat het ergens vandaan komt,
waar naar toe moet, een bestemming,
voornamelijk is het echter van staal.
Wachten op dood tij. Strak
geworpen slaat een fles stuk
op zijn huid. Proefvaart
op dat schip, ik verzin
wie daar mijn vader is.
Bron
Waar ik ooit ontsprong
is geheel verzelfd,
zijn taal sijpelde, wegzinkend
in komma, gedachtestreep, punt.
Wanneer had het verzinken plaats
van de landschappen in hem,
de dorre dode takken, rivieren van kiezel.
Wat toen hij zelf de tongloze
ontmoette, was er toen geluid
van de overzijde. Iets,
een leesteken, een klinknagel, moet
er toch toe doen –
Van de overzijde
Zon plus water is staal –
verblind, mijn armen heffend,
zie ik een boeg het splijten
op die boot, op dat schip,
die bark bevindt zich
wie mijn vader is –
oeverloos gewacht.
Herinnering
Op zoek naar zijn oog spiegel
ik in zijn bril tot er een scherf
licht in vlijmt.
Het schip loopt van stapel,
vaart uit, havent zijn huid
en mijn vader, mijn vader,
ik fluister zijn werk op de werf –
heb hem opnieuw bedacht.
In memoriam machinebankwerker
– In het themajaar “water” gedenkt het gedicht de teloorgang van de scheepsbouw oude stijl
(Wilton, RDM).
Des stadsdichters vader maakte als machinebankwerker deel uit van die geschiedenis.
|
|
Gisteren nog kwamen we te zamen
vanwege de herinnerde doden, vandaag
bezingen wij de vrijheid. Weten we het
nog, werkelijk – wéten: we zijn vrij,
ze zeggen het allemaal! Inmiddels
prevelt de vrede, herinnert ons
de wijsgeer, we wijzen met de vinger bij:
we moeten onze tuin onderhouden.
Vrede is een vreemd gewas.
Voorjaar: bezorgd om de tedere schade
als de bloemen vrezen kijken we
verbaasd verheugd naar het prille
tere broze ingetogene: zulke scheutjes?
Des zomers ontkiemt het gevaar
dat het loof dichtgroeit, zich verstikt,
we moeten de uitwassen inperken.
Dan nog het nazomers woekeren,
verdorren, verleppen, verwelken,
het roesten der kleuren aanzien
en snoeien, voordat op sterven
na dood, turfmolm tegen vriesbrand.
Gisteren nog kwamen we te zamen
vanwege de doden, vandaag moeten
we de tuin in. Telkens. Opnieuw.
Het gedicht is geschreven t.g.v. de viering van 65 jaar bevrijding op 5 mei 2010. De wijsgeer is natuurlijk Voltaire. De ‘tedere schade’ is ontleend aan het beroemde sonnet van J.W.F. Werumeus Buning
|
|
Nooit heb ik wat mij werd ontnomen
zo bitter, bitter liefgehad.
We denken aan vroeger, tellen
het gemis, wegen het woord
vermist, terwijl de tijd stil-
valt in de bomvolle steden;
maar de tijd staat niet stil;
wie zichzelf verliest, laat even
het heden los, telt af terwijl
het hart slaat, tot een vogel
fluit. We moeten dit herhalen,
telkenmale, ook al gromt
hier de vrede gulzig door de hof
van straten en winkels, soms
zingt een sirene de geluidloze
schreeuw ternauwernood hoorbaar.
Het motto is ontleend aan de tekst van Ida Gerhardt (uit: Het carillon) die op de sokkel van het bevrijdingsbeeld van Jan van Luyn te lezen is
|
|
Constateringen rondom een vriend |
Voor Jaap 
In het museum keek hij het langst
naar ‘portret van een vriend’.
Hij trachtte de afstand te verkleinen;
en zat alsof hij verf werd. Hij sprak
over vertekend perspectief.
We stelden vast dat de onvoorwaardelijke
liefde liefde voor het onherroepelijke
insluit en
eindigden de dag aan zee. Hij zat met zijn rug
naar de einder, een ijle grijze lijn, en zei
dat hij – ik onderbrak
hem, we aten, we dronken, we
lachten. Over zijn schouder
verdween een schip in de verte.
Jaap Meerdink (16 januari 1948 - 30 maart 2010) maakte de aquarel voor de Poëziepleinposter februari 2009, waarvoor stadsdichter Ron Elshout het gedicht Emblema voor Mia leverde.
De betreffende poster is op deze website terug te vinden onder "De stadsdichter". Hoewel het gedicht niet als 'in memoriam' geschreven is, heeft het inmiddels wel die lading gekregen.
|
|
Schiedam is het centrum van de wereld |
|
of: Het ongelijk van Arjen
Ga ik de hoek van de ’s Gravensandestraat om
kom ik de kapster tegen die haar zaak verkocht
Ga je de hoek van de Westvest om
kom je Saskia en Gerrit tegen die poëzie een warm hart toedragen
Loop ik op de Lange Haven
zie ik Jacques die steeds de rondingen van zijn muze schildert
Loop je op de Grote Markt
zie je Dolf en Edgar lopen die op weg zijn naar hun fornuis
Schiedam is het centrum van de wereld
en toevallig wonen wij daar
Arjen Duinker is deze Delftse en Schiedamse twisten begonnen met zijn gedicht ‘Delft is het centrum van de wereld’. Het staat in Buurtkinderen, gedichten. Amsterdam, 2009, blz. 184.
|
|
Verbeelde taal, vertaald beeld |
|
Voor SAGE, van tweeën een
Hier legde iemand
(twee iemanden)
het alfabet in bed
om het later wakker
te kunnen kussen,
spijkerde letters aan de muur
(zij vallen eraf,
worden opgeraapt,
opgeplakt, vastgestikt,
intussen deed een wees de was),
stuurde een ansichtkaart – en
een archetype het dak op,
verschalkte een plankje,
de wei in een melkfles
(of andersom?),
reikte van de aarde naar de hemel,
sprong van de hemel op aarde,
legde de wereld uit,
spelde de muis in kaas, vatte
Jan Hanlo in een baksteen
(maar zijn ziel is een musje),
vertaalde en onthoofdde de dichter.
Waar is zijn hoofd? Kijk,
dáár, onder de letters!
Het gedicht verwijst naar werk van SAGE, het Schiedams kunstenaarsduo dat zoveel poëzie in zijn beeldend werk stopt (of andersom).
Van hen was het poëziepleinposterproject dat gedichten de stad in bracht.
|
|
Het bezit van een ruïne, zelfs het zoeken
onder de stenen, het vermissen achter het vinden
Wat hier stond, was een euvele poging
de oude stad met de ruïne in het hart
in bestaande taal te herbouwen. Het tart
de stenen die het in blinde woorden ving
tot leven te komen, terwijl dat niet ging.
De straten die nu andere namen dragen
zijn part en deel van gewezen dagen
en die lokken tijdens een wandeling.
Als we bij het eroderend gesteente staan,
zien we de zelfkant van de tijd: fundering
vergaat, maar voedt steevast de hunkering
door verdwenen, vergeten kamers te gaan.
We moeten uit onze geschiedenis herrijzen,
maar het verleden is niet van ons, de stad
staat geschreven zoals ze gedrukt staat;
van het bestaande zijn hier de bewijzen.
De titel en het motto zijn ontleend aan Gerrit Kouwenaar
|
|
Vanwege het eeuwig sluiten van compromissen,
omwille van de duizenden liters water bij de wijn
zou je nooit van je leven politicus willen zijn.
Je vindt namelijk: als je moet, dan gá je pissen.
In de drang zichzelf voor de kiezer te bewijzen
zoeken ook de middenpartijen het conflict
met slick geformuleerde one-liners, zeer gelikt,
die je, eenmaal op het pluche gezeten, af kunt wijzen.
Het persoonlijke politiek maken was niet zo’n gek idee,
na de verkiezing verdwijnen de beloftes in een zwart gat:
de politicus veegt z’n handen aan het pluche – dat was dat.
Het politieke persoonlijk maken, daar heeft hij het niet zo mee.
Bovenstaand gedicht heeft de stadsdichter gemaakt ter gelegenheid van de Gemeenteraadsverkiezingen 2010 in Schiedam
_____________________________________________________________________________
|
|
Godsamme, hier breekie je pote op!
Ja, nee, daar is over vergaderd hoor,
nagedacht, denkie niet? En toen is ’t
besloten en wat besloten is gebeurt.
Nee joh, huren ze een duur bureau voor en
die ontwerp dat – dan hoeve ze d’r eigen daar
niet meer tegenaan te bemoeien, lekker makkelijk.
Ik zeg je: d’r is over vergáderd,
hebben ze gezegd: twee ouwe kerken
dán óók een ouwe stoep. Wat denkie
dat ’t kost trouwens, stenen helemaal
uit de middeleeuwen hiernaartoe halen?
Of ’t nou goedkoop of duur kost,
je zou toch – hé, ineens snap ik ‘t:
in de middeleeuwen had je toch
helemaal geen fietspaden? Nou dan!
_____________________________________________________________________________
|
|
Hij kan de stad omcirkelen, doorboren, in tweeën
knippen, vierendelen, vragen stellen, fileren, openen,
opdelen, opvouwen, verschuiven, aanwakkeren,
laten overwoekeren, oprekken, zijn randen afplakken,
zijn rusteloosheid verbannen,
becijferen, omkaderen, aantrekken, gebeeldhouwd,
getekend of geschilderd inplakken, inkleuren,
omschrijven, bezingen, toejuichen, als
een vorm van schrijven beschouwen
(een ontsnapping),
spellen, behelzen, en, oh ja, bewonen –
ternauwernood.
_____________________________________________________________________________
|
|
De dichter loopt door de stad
en vraagt zich af: kan de stad
van iemand houden? De stad
is een abstractie en de dichter
weet: van een abstractie kan
hij houden, zo is het tussen
de dichter en de stad. Mensen
dicht hij er bij, mensen dichterbij.
Alsof het nodig is de stad
te zien, zoals we hem willen
zien, de stad heeft genoeg
aan zichzelf om te bestaan;
om opnieuw te bestaan – van
herinneringen doortrokken –
is er het hoofd van de dichter.
_____________________________________________________________________________
|
|
|
Stadsgedichten
